IT als driver voor realiseren van duurzaamheidsambities

IT als driver voor het realiseren van duurzaamheidsambities
 
Organisaties met duurzaamheidsambities doen er goed aan IT daarvoor strategisch in te zetten. In de praktijk berusten maatregelen op het gebied van ‘sustainable IT’ echter vaak op toeval en zijn ze geen onderdeel van een bewuste strategie. Hier is een taak weggelegd voor de CIO. Hij of zij dient de relatie tussen duurzaamheid en IT te versterken en IT in te zetten als middel om de duurzaamheidsambities te realiseren.
Een duurzame strategie is voor steeds meer organisaties cruciaal voor gezonde prestaties op lange termijn. Om met succes in te spelen op de megatrends die daarmee samenhangen – zoals schaarste en toenemende data-intensiteit – is informatietechnologie (IT) van essentieel belang. Het gaat erom IT heel strategisch in te zetten, door IT niet als overhead te zien maar als de backbone van innovatie en waardecreatie. In de praktijk is het echter vaak nog lang niet zover. De relatie tussen duurzaamheid en informatietechnologie is vaak nog ver te zoeken en op zijn zachtst gezegd niet vanzelfsprekend.
De conclusie is dan ook duidelijk: er ligt een belangrijke taak voor de CIO om de relatie tussen duurzaamheid en informatietechnologie te versterken en IT in te zetten als middel om de duurzaamheidsambities te realiseren. Dat varieert van operationele maatregelen als het investeren in energiezuinige hardware tot en met strategische zaken als het introduceren van nieuwe producten en diensten die inspelen op maatschappelijke behoeften. Dit artikel geeft een analyse van de mogelijkheden.
 
Toeval
Een organisatie die besluit een verouderd serverpark te vervangen door moderne apparatuur, realiseert daarmee energiebesparingen die wel kunnen oplopen tot 50 procent. Dat geldt ook voor organisaties die (delen van) hun informatievoorziening virtualiseren, ‘power off’-maatregelen treffen voor kantoorapparatuur of een andere verhouding tussen desktops en laptops realiseren. Stuk voor stuk gaat het hier om maatregelen waar sprake is van een mes dat aan twee kanten snijdt. De duurzaamheidswinst schuilt in een gunstiger CO -footprint als gevolg van een lager energiever-2 bruik en de financiële winst in een lagere energienota. De businesscase voor deze – en tal van andere – maatregelen is dan ook ijzersterk.
Dergelijke investeringen zijn populaire voorbeelden zodra wordt gesproken over ‘sustainable IT’. Gezien de aantrekkelijke voordelen kan eigenlijk niemand erop tegen zijn, behalve in gevallen waar de milieu-impact van de productie van de hardware groter is dan de energiebesparingen (zie kader ‘Een kanttekening bij investeringen in energiezuinige hardware’).
Toch zijn het eigenlijk juist geen goede voorbeelden om te laten zien welk potentieel sustainable IT heeft. Want zijn deze maatregelen nu echt wel zo relevant in het kader van de overall (duurzaamheids)strategie? Zou een CIO tot andere besluiten zijn gekomen over de vervanging als het bedrijf geen duurzaamheidsstrategie had? Is hij/zij actief bezig om te kijken in hoeverre IT kan bijdragen aan de ambities van het bedrijf in een veranderende wereld? Het antwoord op deze vragen is vaak ontkennend. Sterker nog: de keuze voor energiezuinige IT is vaak meer een gevolg van de omstandigheden dan bewuste strategie. Typerend in dit verband is dat de energiekosten van hardware niet vallen onder de managementinvloedssfeer van de CIO en dat deze dus niet direct wordt geprikkeld tot besparing.
Er mag geen misverstand over bestaan dat dergelijke voorbeelden navolging verdienen. Er is immers niks mis mee om wat laaghangend fruit te plukken. Maar het is ook belangrijk om in te zetten op het grotere potentieel van sustainable IT, als middel om bij te dragen aan de transformatie van producten, diensten of werkwijzen. Een groep voorlopers is daarmee bezig en de precieze invulling daarvan is sterk afhankelijk van de sector.
 

KADER: Een kanttekening bij investeringen in energiezuinige hardware

Investeringen in Green IT verdienen een eerlijke analyse waar niet alleen maar wordt gekeken naar de directe besparing op energiekosten. Het gaat immers bijvoorbeeld ook om de vraag wat de milieu-impact is van de vernietiging of buitengebruikstelling van de oude apparatuur. En het gaat om de vraag wat de milieudruk is van de productie van de nieuwe middelen. Een belangrijke kanttekening bij duurzaamheidsinvesteringen is dat er een punt bestaat waarbij het investeren in nieuwe technologie en nieuwe processen meer energie kost en meer afval oplevert dan ermee bespaard kan worden. Dit geldt zeker indien we de volledige milieu-impact (inclusief “embodied emissions”) mee in ogenschouw nemen. Deze “embodied emissions” omvatten de impact op milieu gedurende zowel ontwerp, productie, distributie en disassemblage van middelen. Voor veel IT-apparatuur geldt dat meer dan de helft van de uitstoot in de totale levensduur reeds gegenereerd is voordat de apparatuur voor de eerste keer wordt aangezet. Dit aspect verdient een plaats in de inkoopstrategie van organisaties: de inkoopfunctie dient niet alleen te kijken naar verbruikscijfers maar ook aandacht te besteden aan hoe leveranciers de impact van de totale levenscyclus van een product beperken.

 
Drie effecten
Er is sprake van een driedeling in de effecten van sustainable IT. De eerste categorie betreft de energiezuinigheid van de IT zelf, zoals in het voorgaande met verschillende voorbeelden is duidelijk gemaakt. De tweede categorie betreft de duurzaamheidsimpact die IT kan hebben op andere processen in de organisatie. Veelgebruikte voorbeelden zijn hoe informatietechnologie bijdraagt aan andere manieren van werken en communiceren door onder andere videoconferencing. Dit leidt tot een combinatie van tijd- en energiewinst. Er zijn echter ook heel andere voorbeelden denkbaar, bijvoorbeeld in de logistieke processen of in een stroomlijning van de informatievoorziening over duurzaamheidsprestaties van de gehele organisatie (‘sustainability business intelligence’). De derde categorie betreft de mogelijkheden die IT heeft om een transformatie in de manier van werken te forceren, niet alleen door interne processen aan te pakken, maar ook door producten en diensten op een andere manier vorm te geven of een bijdrage te leveren aan bredere ontwikkelingen in de samenleving. Juist deze categorie is veelbelovend, mits er op strategische wijze naar wordt gekeken.
Voorbeelden hiervan zijn er te over. Zo kan een verzekeraar met datamining een voorsprong creeren door beter dan de concurrent in kaart te brengen wat de gevolgen van klimaatverandering zijn en deze kennis te verwerken in de prijs van verzekeringsproducten. Een zorgaanbieder kan met de inzet van IT fysieke consulten vervangen door elektronische consulten en de communicatie tussen zorgspecialist en patiënt totaal veranderen. Die zelfde zorgaanbieder kan met IT wellicht ook bijdragen aan veiliger weggedrag van polishouders. En energiebedrijven kunnen met toepassingen rondom de opkomst van slimme meters bijdragen aan gedragsverandering van de consument ten aanzien van energiebesparing of slimmer de vraag en aanbod van energie balanceren.
 
Brede scope
Het zijn stuk voor stuk voorbeelden die een grote impact kunnen hebben omdat ze bijdragen aan een transformatie in de manier van werken. De scope van sustainable IT is dan ook nadrukkelijk breder dan alleen maar energiebesparing binnen de eigen IT. Aan de ene kant van het spectrum staan zaken als een slimmere omgang met datacenters en facilities, distributed IT (verbruikersfase, denk aan pc-powermanagement, schermen uit, managed print services). Deze onderwerpen zijn vaak genoegzaam bekend. Anderzijds gaat het ook over businessprocessen, strategie en overheidsbeleid zoals het opzetten van smart grids en green cities, en slimme sourcing in de keten. Dit zijn voor menig CIO minder vanzelfsprekende maar zeer essentiële onderwerpen. Deze kunnen immers zorgen voor een systematische reductie van CO -emissies door veranderingen in gedrag, 2 sociale structuren en consumptiepatronen als gevolg van ontwikkelingen in de technologische mogelijkheden en toepassingen van IT-middelen. Naast het verminderen van de CO -footprint kan 2 dit ook bijdragen aan andere duurzaamheidsdoelstellingen van het bedrijf of de samenleving in algemene zin.
De CIO dient het brede spectrum aan mogelijkheden te onderkennen en actief te volgen, zeker nu duurzaamheid in het hart van veel organisaties is komen te zitten. Het is van levensbelang om in te spelen op megatrends. Denk hierbij aan toenemende schaarste van energie en grondstoffen, als gevolg van een steeds groter wordende wereldbevolking en toenemende koopkracht, aan klimaatverandering, aan een steeds zwaardere druk op infrastructuren en aan de sterk toenemende data-intensiteit van de samenleving. Voor steeds meer bedrijven hangt het ondernemingssucces af van de mate waarin ze duurzaamheid daadwerkelijk weten te verankeren in bedrijfsprocessen en de organisatiecultuur en daarmee inspelen op deze megatrends. Daarmee kunnen ze de commerciële kansen pakken die duurzaamheid hun oplevert. En daarmee kunnen ze ook voorkomen dat ze reputatie-en/of financiële schade oplopen. Een CIO kan zijn toegevoegde waarde ondubbelzinnig laten zien als hij in staat is de mogelijkheden van IT te vertalen naar deze duurzaamheidsagenda. De CIO kan zich daartoe ontpoppen tot een linking pin tussen de sustainabilityfunctionarissen en het general management.
 
Innovator
Om dat waar te maken moet de CIO meer een innovator zijn dan een beheerder, moet deze een uitstekend ontwikkeld gevoel hebben voor businesskansen en moet er een naadloze samenwerking bestaan tussen IT en gebruiker. Stuk voor stuk zijn dit haast klassieke uitdagingen voor de CIO die in de praktijk al jaren erg weerbarstig blijken te zijn.
Voor de huidige generatie van CIO’s geldt dat het grootste deel van hun beschikbare tijd wordt opgeslokt door de klassieke thema’s als ERP en werkplekbeheer. Hun huidige positie dwingt ze meestal vooral met technologie bezig te zijn, en minder met informatie, innovatie en het strategisch faciliteren van duurzame oplossingen.
 
Vrijwillige commitments
Een groep CIO’s is zich bewust van de mogelijkheden en in dat verband verdient het CIO-energieconvenant een vermelding. De opstelling van dit convenant (eind 2011) was een initiatief van het CIO-platform, vooral om ervoor te zorgen dat er een bredere basis komt voor duurzaam ondernemen. Met het convenant wordt gepoogdrichtlijnen vast te leggen voor de toekomstige acties van die CIO’s. Alleen al de energiebesparing is overigens een relevante bijdrage. De milieudruk van IT is weliswaar minder zichtbaar dan die van bijvoorbeeld de transportsector of de industrie – er zijn geen rokende schoorstenen te zien bij Google of Facebook – maar de impact is groter dan menigeen veronderstelt. Gartner schatte in 2007 dat de wereldwijde industrie op het gebied van informatie- en communicatietechnologie verantwoordelijk is voor circa 2 procent van de wereldwijde CO -uitstoot (Gartner, 2007). Dit is gelijk aan de 2 CO -uitstoot van de luchtvaartindustrie. Deze 2 2 procent wordt veroorzaakt gedurende de gehele IT-lifecycle van ontwerp via bouw, distributie en transport tot en met gebruik. Uit later onderzoek blijkt overigens ook dat de footprint van informatie- en communicatietechnologie sneller toeneemt dan die van de luchtvaart.
 
Duurzaamheidsagenda
Hoe dan ook, sustainable IT verdient een prominente plaats op de managementagenda. Daarvoor zijn drie hoofdredenen te onderscheiden. Achtereenvolgens gaat het om compliance met wet- en regelgeving, kostenbesparing en het aanboren van mogelijkheden voor ‘shared value’. In dit laatste geval is sprake van een combinatie van maatschappelijke en commerciële waarde voor de organisatie. De echte uitdaging zit vooral in de laatste categorie. Sustainable IT moet niet als een ad-hocproject worden beschouwd, maar verdient actieve sturing en beheersing in samenhang met de IT-agenda en de duurzaamheidsagenda. Dit vereist in elk geval dat organisaties inzicht krijgen in de huidige situatie, in de verbetermogelijkheden en zich een doel stellen ten aanzien van hun ambities.
 
Tot slot
De praktijk is dat er al veel gebeurt op het gebied van sustainable IT maar dat het vaak gaat om losse initiatieven die een positieve bijdrage leveren aan de duurzaamheidsagenda, de IT-agenda en soms ook beide. Wat echter nodig is, is dat er meer gestructureerd naar de mogelijkheden wordt gekeken en dat er meer samenhang ontstaat tussen de duurzaamheidsagenda en de IT-agenda. Dat vergt onder andere ook het beter meten en sturen op duurzaamheidsprestaties (zie kader ‘Meten = weten = sturen’). Er is nog een wereld te winnen. Aan de CIO de uitdaging om daarin het voortouw te nemen.
 

Meten = weten = sturen

Een bestuurder die daadwerkelijk wil sturen op duurzaamheid heeft daartoe de juiste informatie nodig. Het verschilt sterk van geval tot geval om welke informatie het gaat. In de chemische sector gaat het om zaken als veiligheid en milieu (CO2-emissies); bij een producent van consumentengoederen spelen de verkoopcijfers van groene producten een rol evenals informatie over hoe groen deze zijn ten opzichte van concurrenten; en bij een dienstverlenende organisatie spelen zaken als diversiteit en klant- en medewerkertevredenheid een relatief grote rol.

Voor een deel gaat het hierbij om relatief nieuwe informatiesoorten, waar informatiesystemen (nog) niet klaar voor zijn. Veel bedrijven hebben in de praktijk dan ook de grootste moeite om de juiste informatie snel en betrouwbaar op tafel te krijgen. Zij bezinnen zich op de vraag hoe ze hun informatiesystemen kunnen verbeteren. Er zijn in de markt verschillende opties beschikbaar, variërend van add-ons op ERP-systemen tot speciaal ontwikkelde tools. Van belang hierbij is dat wie investeert in nieuwe systemen niet primair de specificaties van het pakket centraal stelt maar de eigen duurzaamheidsstrategie als uitgangspunt neemt en vanuit die strategie duidelijke eisen aan de systemen formuleert. Een goede samenwerking tussen verschillende disciplines in de organisatie is essentieel om tot de juiste keuzes te komen.

De professionalisering van de informatievoorziening draagt niet alleen bij aan een betere sturing maar ook aan een betere verantwoording aan stakeholders. De praktijk laat zien dat duurzaamheidsverslagen momenteel maar zeer beperkt inzicht geven in duurzame IT-doelstellingen en –resultaten, zelfs bij organisaties met een forse ambitie op het gebied van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Verslaggeving over duurzame IT en de getroffen maatregelen kunnen echter een cruciale rol spelen in de communicatie naar klanten, leveranciers en aandeelhouders om voortgang te rapporteren en good practice te tonen.

 
Literatuur
Gartner (2007). Gartner Estimates ICT Industry Accounts for 2 Percent of Global CO Emissions. Persbericht, 26 april 2 2007, www.gartner.com/it/page.jsp?id=503867.
 
Arjan de Draaijer is associate director bij KPMG Sustainability. E-mail: dedraaijer.arjan@kpmg.nl.
Arnoud Walrecht is manager bij KPMG Sustainability. E-mail: walrecht.arnoud@ kpmg.nl.

Tag

Onderwerp



Niet gevonden? Vraag het de redactie!

Heeft u het antwoord op uw vraag niet gevonden, of bent u op zoek naar specifieke informatie? Laat het ons weten! Dan zorgen we ervoor dat deze content zo snel mogelijk wordt toegevoegd, of persoonlijk aan u wordt geleverd!

Stel uw vraag