Weten we eigenlijk wel wat privacy is?

Cloud, big data, internet of things en nieuwe bedrijfsmodellen die het internet mogelijk hebben gemaakt, stellen de maatschappij voor nieuwe vraagstukken. Wat is echt not done en wat mag wel? Eerst moet duidelijk zijn wat de maatschappij onder privacy verstaat om de kansen die er voor het bedrijfsleven liggen, goed te kunnen benutten.

De invoering van slimme meters leidde in 2009 tot veel commotie in Nederland. Energiemaatschappijen zouden zicht krijgen op het reilen en zeilen van het leven in de huishoudens. In Duitsland speelde die discussie helemaal niet. Daar ontstond juist grote verontwaardiging over Google Streetview. Het werd een belangrijk politiek onderwerp en ongeveer een kwart miljoen huiseigenaren hebben Google verzocht hun huis te blurren. Een discussie waarover in Nederland juist niemand zich druk maakte. Twee innovaties en twee naburige culturen, die tot een heel verschillende privacybeleving leiden. “Weten we eigenlijk goed wat privacy is?”, vraagt Freek Bomhof, principal business consultant bij TNO, zich af naar aanleiding van deze voorbeelden. “Die discussie is nog niet op een volwassen niveau gevoerd.” Toch is duidelijkheid daarover erg belangrijk voor de acceptatie van nieuwe technologie als Internet of Things, Big Data en kunstmatige intelligentie (AI).

Het duurt zal nog wel even duren voordat die duidelijkheid er is, verwacht Bomhof. We zitten nu volop in de fase die hij Web 3.0 noemt. De ontwikkeling begon met Web 1.0, de fase van veel technologische vernieuwing. Web 2.0 vormde de sociale reactie op de technische mogelijkheden uit de eerste fase. Vanuit technologisch oogpunt bevatte deze fase weinig vernieuwing. Het draaide meer om het gebruik, samenwerking, gebruiksvriendelijkheid en de vormgeving.

De huidige fase, Web 3.0, barst weer van de technologische vooruitgang met de toevoeging van kunstmatige intelligentie, semantische technologie, Big Data en Internet of Things. Hierna komt, net als eerder bij Web 2.0, de sociale omarming in Web 4.0. Technologisch is er wel nog van alles uit te zoeken, dus Web 4.0 laat nog wel even op zich wachten.

Het voordeel is: we weten nu hoe het werkt. We zijn er bij! We moeten zaken uitzoeken als privacy, wettelijke kaders, maatschappelijk moraal, ofwel: wat kan en wat is echt not done. Bomhof geeft een voorbeeld. “Met Web 1.0 werd het mogelijk sollicitanten te screenen voor ze op sollicitatiegesprek komen. Inmiddels – en ik zie dat als het socialiserende effect van Web 2.0 – is het not done om een sollicitant te googelen. Zo zal er in de Web 4.0-fase nieuwe mores worden ontwikkeld voor het omgaan met de privacyissues die Internet of Things en Big Data oproepen.”

Die discussies zijn niet eenvoudig zoals de voorbeelden aan het begin van dit artikel aangeven. Privacybeleving is sterk afhankelijk van de context waarin iets gebeurt. Dat de slimme meters in Duitsland werden verwelkomd en in Nederland verguisd heeft een oorzaak. Veel meer Duitse dan Nederlandse huishoudens hebben zonnepanelen of een andere manier van lokale stroomopwekking. Bij het terugleveren aan het net betalen de Duitse energiebedrijven een commercieel tarief, in tegenstelling tot de Nederlandse netbedrijven. De slimme meters worden daardoor voor de Duitsers opeens heel interessante kassa’s in huis. Bovendien is er in Duitsland een heftiger kernenergiedebat gevoerd. De slimme meter werd daardoor meer gezien als een onderdeel van de lokale energievoorziening, een nuttig alternatief voor de problemen met centrale energieopwekking.

Wel moeten we eerst een basisbegrip krijgen over wat er technisch mogelijk is met Web 3.0. Pas dan kunnen we leren waar we op onze hoede moeten zijn en waar we rustig aan moeten doen. Daarbij hoeven we niet allemaal datascientists te worden om overweg te kunnen met Big Data. We hoeven immers ook niet allen de technische ins- en outs van mailservers te weten om een mailtje te kunnen versturen.

Met de komst van internet hebben we door schade en schande geleerd argwaan te hebben. Zo levert de eerste link op Google niet altijd het juiste antwoord op, kijken we zelfs kritisch naar Wikipedia en hebben we geleerd hoe we moeten omgaan met wachtwoorden. Zo gaat het ook met privacy. Bomhof: “Nu pas dringt langzaam bij mensen door dat wanneer iets gratis is, jij zelf het product bent.”

 

BV Nederland kan kansen pakken

Web 3.0 biedt technologische vernieuwingen die veel kansen bieden voor het bedrijfsleven. Veel van die technologie verkeert nog in een pril stadium, maar kan daarom een ‘first mover advantage’ opleveren.

Internet of Things bevat veel elementen van een hype, maar is al werkelijkheid in grote installaties. Machines zijn voorzien van sensoren om het onderhoud te optimaliseren en zo kosten te besparen. Dat levert flink geld op doordat onderhoud op tijd kan worden gedaan en zo gevolgschade wordt vermeden of doordat onderhoud juist kan worden uitgesteld omdat het nog niet nodig is.

Nederland heeft van oudsher een aantal sterke industrietakken, waar kansen liggen voor het Nederlandse bedrijfsleven:

Watermanagement: Het IJkdijk-project is een voorbeeld waarmee nu echt geld wordt verdiend. Sensoren in de dijk geven permanent informatie over de status van de dijk. Het IJkdijk-project begon als proof of concept, maar de waterschappen rollen de technologie nu gefaseerd uit. Inmiddels zijn zo’n vijftien locaties voorzien van sensoren. TNO voert ook al gesprekken met China. De Chinese overheid wil een deel van de dijk langs de Gele Rivier op die manier gaan monitoren. Met zo’n project kunnen de Nederlandse aanbieders veel geld verdienen. Agrofood: Internet of Things is ook al aanwezig in de agrarische sector. Koeien worden uitgebreid elektronisch in de gaten gehouden wat betreft hun voer, gezondheid en de kwaliteit van de melk die ze geven. Ook in de klimaatregelingkassen biedt Internet of Things veel kansen. Logistiek: Het gebruik van Internet of Things is in de logistiek lastiger, want invoering is al snel afhankelijk van internationale ontwikkelingen. Een gerelateerd voorbeeld is wel de inbouw van sensoren in het brugdek van verschillende bruggen. Rijkswaterstaat is dat project gestart nadat de Hollandse brug opeens haarscheuren ging vertonen.

Het voordeel van deze drie domeinen is dat ze geen van drieën direct sterk ingrijpen op privacygevoeligheden. De discussies daarover, die zeker nog komen, kunnen vertragend werken of zelfs bepalend zijn voor de ontwikkeling in het domein.

Dergelijke projectinitiatieven zijn ook door te trekken naar mensen. Nederland profileert zich als Kennisland en heeft dus veel kenniswerkers. Uitval door lichamelijke klachten of burn-out is zeer kostbaar. Het heeft daarom zin te kijken of in het een vroeg stadium mogelijk is te signaleren of iemand fysiek of mentaal in de gevarenzone komt voor een burn-out. Door het gebruik van smartphones en pc’s te monitoren kun je mogelijk zien of iemand gestrest raakt. Het tijdstip op de dag dat mail wordt beantwoord of de gedrevenheid waarmee het toetsenbord wordt gebruikt, kunnen allemaal indicatoren zijn.

Freek Bomhof, principal business consultant bij TNO: “Interessant is om te kijken of je ook de emotie kan afleiden van beeldmateriaal. Daarvoor is ook belangstelling vanuit de aanbieders van online entertainment. Die willen beter in kunnen schatten wat succesvolle programma’s zijn door te analyseren welke beelden veel emotie losmaakt bij mensen.

Zo’n emotieherkenning zou ook van belang kunnen zijn om autisten te helpen bij het beter inschatten van de betekenis van wat iemand zegt. Autisten hebben vaak grote moeite met ironie of sarcasme omdat de uitgesproken zinnen niet corresponderen bij wat iemand eigenlijk bedoelt.”

Deze ontwikkeling grijpt natuurlijk ernstig in op de privacy. Je wil niet dat de gegevens van de burn-out-waarschuwingen zo maar bij een werkgever belanden of bij de zorgverzekeraar. Bomhof: “Je wil ze wellicht wel delen met je partner en de psycholoog. Hoe die fijnzinnigheid moet worden aangebracht, is een onderwerp dat past in Web 4.0.”

Tag

TNO

Onderwerp

IoT


Niet gevonden? Vraag het de redactie!

Heeft u het antwoord op uw vraag niet gevonden, of bent u op zoek naar specifieke informatie? Laat het ons weten! Dan zorgen we ervoor dat deze content zo snel mogelijk wordt toegevoegd, of persoonlijk aan u wordt geleverd!

Stel uw vraag